Çevresel Göstergeler
Çevresel Göstergeler
6.3 Tatlı Su Kaynaklarında Besi Maddeleri

Tipi: Durum

Tanımı: Nehirlerde ortofosfat ve nitrat yoğunlukları, göllerdeki toplam fosfor ve nitrat ve yeraltı su oluşumlarındaki nitrat. Gösterge, mevcut besi yoğunlukları ve zamansal eğilimlerdeki coğrafi değişimleri göstermek için kullanılabilir.

Birimi: mg/L

Önem: Kentsel bölgelerden, sanayi ve tarım alanlarından su oluşumlarına geniş çapta azot ve fosfor girişi, ötröfikasyona neden olabilir. Bu, bitki ve hayvan türlerinin kaybıyla (ekolojik durumda kötüleşme) sonuçlanabilen ekolojik değişimlere neden olur ve insan tüketimi ve diğer amaçlar için suyun kullanımına olumsuz etkileri vardır.

 

Değerlendirme:

Kirlilik yükü en fazla olan nehir havzalarında; Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Laboratuvar, Ölçüm ve İzleme Dairesi Başkanlığınca 2012, 2013, 2014, 2015, 2016 ve 2017 yıllarında Evsel ve Endüstriyel Kirlilik İzleme Programları hazırlanmıştır. Bu kapsamda, kirlilik yükü en fazla olan Ergene, Küçük Menderes, Gediz, Kuzey Ege, Sakarya ve Susurluk Havzalarında mevsimsel izleme çalışmaları yürütülmüştür. Ölçüm yapılan bu havzalarda nehirler genel olarak “Yerüstü Su Kalitesi Yönetmeliği” kapsamında IV. Sınıf (çok kirlenmiş su) su kalitesinde tespit edilmiştir.

Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından çeşitli havzalarda yürütülen izleme çalışmalarının sonuçları, “Yerüstü Su Kalitesi Yönetmeliği” Ek-5 Tablo 2’de verilen kriterlere göre değerlendirilerek TN, NO3-N ve orto-fosfat fosforu o-PO4-P parametreleri açısından mevcut durum ortaya konulmuştur. Ölçüm yapılan havzalarda, NO3-N parametresi açısından su kalitesinin I. Sınıf seviyesinde olduğu görülmektedir. Diğer taraftan, Büyük Menderes ve Doğu Karadeniz Havzalarında TN parametresi açısından su kalitesi ortalama olarak II. Sınıf seviyesindedir. O-PO4 parametresi açısından ise su kalitesinin genel olarak II. Sınıf seviyesinde olduğu söylenebilir[i].

GRAFİK 40-BÜYÜK MENDERES HAVZASI NO3-N (mg/L)

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı, Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

 

GRAFİK 41–DOĞU KARADENİZ HAVZASI NO3-N (mg/L)

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı, Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

 

GRAFİK 42 – BÜYÜK MENDERES HAVZASI TN (mg/L)

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı, Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

GRAFİK 43 – DOĞU KARADENİZ HAVZASI TN (mg/L)

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı, Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

GRAFİK 44 – BÜYÜK MENDERES HAVZASI o-PO4-P (mg/L)

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı, Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

 

GRAFİK 45 – KONYA KAPALI HAVZASI o-PO4-P (mg/L)

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı, Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

GRAFİK 46 – DOĞU AKDENİZ HAVZASI o-PO4-P (mg/L)

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı, Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

GRAFİK 47 – DOĞU KARADENİZ HAVZASI o-PO4-P (mg/L)

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı, Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

 

GRAFİK 48 –  ÇORUH HAVZASI o-PO4-P (mg/L)

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı, Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

o-PO4-P parametresinin havzalar bazında yıllara göre değişimine bakıldığında genel bir eğilimden bahsetmek pek mümkün olmamakla birlikte, çoğu havzada bu parametre açısından su kalitesinin I. Sınıf seviyesinde olduğu gözlemlenmektedir. Ancak, yoğun kentsel, tarımsal ve endüstriyel baskı unsurlarının etkisi altında olan Büyük Menderes Havzası’nda 2018 yılı öncesinde bu parametrenin IV. Sınıf seviyelerinde olduğu görülmektedir.  Diğer taraftan, 2018 yılında su kalitesinde bir iyileşme gözlenmiş ve o-PO4-P parametresi açısından III. Sınıf su kalitesine ulaşılmıştır.[i]

 

GRAFİK 49 –  HAVZALARDA YILLARA GÖRE o-PO4-P KONSANTRASYONUNUN DEĞİŞİMİ

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı, Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

 

 

 


[i] Tarım ve Orman Bakanlığı, Su Yönetimi Genel Müdürlüğü, 2019

 

 

 

 

 


[i] Tarım ve Orman Bakanlığı, Su Yönetimi Genel Müdürlüğü, 2019

 

GRAFİK 1- KUZEY EGE (BAKIRÇAY) HAVZASI NİTRAT AZOTU (mg/L)

 

 

GRAFİK 2- ERGENE HAVZASI NİTRAT AZOTU (mg/L)

 

 

GRAFİK 3- GEDİZ HAVZASI NİTRAT AZOTU (mg/L)

 

 

GRAFİK 4-  KÜÇÜK MENDERES HAVZASI NİTRAT AZOTU (mg/L)

Küçük Menderes Havzasında 2013’den 2016’ya nitrat parametresinde azalış gözlenmiştir.

 

 

GRAFİK 5- SUSURLUK HAVZASI NİTRAT AZOTU (mg/L)

 

 

GRAFİK 6- SAKARYA HAVZASI NİTRAT AZOTU (mg/L)

 

Havzalara ait tüm istasyonların ortalamaları yıllar itibariyle karşılaştırıldığında, genel olarak nitrat azotu değerlerinde azalma gözlenmiştir.

 

GRAFİK 7- YILLAR İTİBARİYLE KİRLİLİK YÜKÜ EN FAZLA OLAN HAVZALARDA ORTALAMA NİTRAT AZOTU (mg/L)

Notlar:

1) Havzalarda yıl içindeki tüm istasyonların ölçümlerinin aritmetik ortalaması esas alınmıştır

2) Ölçüm limitlerinin altındaki değerler 0 (sıfır) olarak kabul edilmiştir.

3) Susurluk ve Sakarya Havzalarının 2013 ölçümleri yoktur.

 

Kaynaklar: Evsel ve Endüstriyel Kirlilik İzleme Programı Havza İzleme Çalışmaları (2017)