Çevresel Göstergeler
Çevresel Göstergeler
10.5 Ulaştırma Tipine Göre Nihai Enerji Tüketimi

Tipi: İtici güç

Tanımı: Enerji tüketimi, çevre baskı faktörleri, en çok da iklim değişikliği üzerinde önemli bir itici güçtür.

Birimi: bin TEP (Ton Eşdeğer Petrol)

Önem: Trafiğe çıkma sayısı ve trafikte kalma süresini azaltmak, daha fazla yakıt tasarruflu ulaşım türlerinin kullanılması, taşıtların enerji verimliliğini artırmak, yenilenebilir ya da düşük karbonlu yakıtların kullanıldığı teknolojilerin kullanılması ulaşım kaynaklı yakıt tüketimini azaltmada kullanılan yöntemlerdir [2].

Değerlendirme:

2018 yılında, ulaştırma sektöründe tüketilen toplam enerji miktarı 1990 yılına göre, %226,1 artarak 28.441 bin TEP (Ton Eşdeğer Petrol) olmuştur. Boru hatları için kullanılan 293 bin TEP hariç tutulursa, 28.148 bin TEP enerjinin %93,4’ü karayolu, %4,4’i havayolları, %1,4’ü denizyolları ve %0,8’si demiryollarında kullanılmıştır[i].

2018 yılında 1990 yılına göre havayolları ulaşımında kullanılan enerji %301 oranında artmıştır. Bunu 1990 yılına göre %228 artışla karayolları, %152 artışla denizyolları takip etmiştir. Demiryolu ulaşımına harcanan enerji miktarı ise 1990 yılına göre %9 oranında azalmıştır.

2017 yılı itibariyle AB-28 ülkelerinde ulaşımda tüketilen nihai enerjinin %73’ü karayolu ulaşımında kullanılmıştır[ii].

GRAFİK 92- ULAŞTIRMA TİPİNE GÖRE NİHAİ ENERJİ TÜKETİMİ (Bin TEP)

Kaynak: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, http://www.eigm.gov.tr/tr-TR/Denge-Tablolari/Denge-Tablolari

 

 

 

Türkiye’de 2018 yılında boru hatları hariç ulaştırma sektöründe tüketilen 28.148 bin TEP enerjinin %97,8’unu petrol ürünleri,%1,2’sini doğalgaz, %0,6’ünü biyoenerji ve atıklar, %0,35’ünü elektrik oluşturmaktadır.

AB-28 ülkelerinde ise 2016 yılında karayolu, demiryolu, yurtiçi havacılık ve denizcilik dikkate alınarak ulaştırma sektöründe tüketilen enerjinin %93,6’sını petrol ürünleri, %4,4’ünü biyoyakıt, %1,4’ü elektrik %0,4’ü doğalgaz enerjisinden oluşmaktadır[i].

 

Trafiğe kayıtlı otomobillerin yakıt cinsine göre dağılımına bakıldığında, 2018 yılı sonu itibarıyla trafiğe kayıtlı 12.398.190 adet otomobilin %37,9’ü LPG, %36,8’ü dizel, %24,9’u benzin yakıtlıdır. Yakıt türü bilinmeyen otomobillerin oranı ise %0,3’tür[ii].

2018 yılı itibariyle, AB ülkelerinde otomobillerin çoğunluğu benzinli motora sahiptir[iii].2017 yılında, AB-28 ülkeleri otomobil filosunun ortalama %42’si dizel motorludur. Dizel araçların oranı özellikle Litvanya (% 67) ve Fransa’da (% 66) yüksektir, bunu Lüksemburg (% 62) takip etmektedir. [iv]

GRAFİK 93- TRAFİĞE KAYITLI OTOMOBİLLERİN YAKIT CİNSİNE GÖRE DAĞILIMI (%) (2004-2018)

Kaynak: TÜİK,

  1. Yakıt türü bilinmeyenler, ruhsat işlemlerinde yakıt türü boş bırakılan veya sehven hatalı veri girişi yapılan taşıtlar ile elektrikli taşıtları kapsamaktadır.

 


[i] EUROSTAT, https://ec.europa.eu/eurostat/documents/3217494/9172750/KS-EN-18-001-EN-N.pdf/474c2308-002a-40cd-87b6-9364209bf936

[ii] Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı, 2019

[iii] EUROSTAT, Passenger cars in the EU - Statistics Explained (europa.eu), https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Passenger_cars_in_the_EU#Overview

[iv] https://www.eea.europa.eu/data-and-maps/indicators/size-of-the-vehicle-fleet/size-of-the-vehicle-fleet-10


[i] Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Enerji Denge Tabloları,   https://enerjiapi.etkb.gov.tr//Media/Dizin/EIGM/Raporlar/Periyodik_Raporlar/Ulusal_Enerji_Denge_Tablolari/2018/381450-2018_yili_genel_enerji_denge_tablosu_r1__orijinal_birimler__bin_tep.xlsx

[ii]  EEA Indicators, Final energy consumption in Europe by mode of transport — European Environment Agency (europa.eu)

 

Veri dosyası için tıklayınız.

 

 

GRAFİK 3- KARAYOLU TAŞIMACILIĞINDA YAKIT TÜRLERİNE GÖRE TÜKETİM MİKTARLARI (1)

Kaynak: Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu

(1) Bayilik (Taşıt Tanıma Sistemi ile yapılan satışlar dahil) ve serbest kullanıcı lisansı sahiplerine yapılan satış miktarları ile askeri akaryakıt teslim miktarları hesaba dahil edilmişken, rafineri tarafından gerçekleştirilen askeri akaryakıt satış miktarları hariç tutulmuştur.

Veri dosyası için tıklayınız.

 

 

(1) Yakıt türü bilinmeyenler, ruhsat işlemlerinde yakıt türü boş bırakılan veya sehven hatalı veri girişi yapılan taşıtlar ile elektrikli taşıtları kapsamaktadır.

Veri dosyası için tıklayınız.