Çevresel Göstergeler
Çevresel Göstergeler
6.1 Su kullanımı

Tipi: Baskı

Tanımı: Bu gösterge, içme suyu, sanayi ve tarım sektörlerinin su ihtiyacının karşılanması amacıyla tatlı su kaynaklarının (yüzey ve yeraltı) kullanımını göstermektedir. Su kullanım indeksi ise (WEI), tatlı sulardan çekilen ortalama yıllık toplam su miktarının ülke seviyesinde ortalama toplam yıllık yenilenebilir tatlı su kaynaklarına bölünmesi ile elde edilir ve yüzdelik oran olarak ifade edilir.

Birimi: milyar m3/yıl, %

Önem: Tatlı su kaynaklarının yanlış kullanımı, biyoçeşitliliğin kaybı dahil olmak üzere sulak arazilerdeki değişimden kaynaklanan birçok ekonomik ve çevresel zarara neden olmaktadır.

Değerlendirme:

Sulama verileri için DSİ[i], diğer su kullanım verileri için TÜİK verilerinden[ii] hareketle Türkiye’de 2018 yılı itibariyle çekilen suyun %71,5’ü tarımsal sulamada, %17,8’ü sanayide, %10,7’ü içme ve kullanma suyu olarak kullanılmıştır.

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO)’nün 2016’da yayınlanan 2010 yılı verilerine göre; su kaynaklarının dünyada %69’u sulama, %19’u sanayi, %12’si kentsel tüketimde kullanılmaktadır[iii].

Avrupa Çevre Ajansı verilerine göre ise 2017 yılı itibariyle, Güney Kıbrıs, Türkiye dışındaki ajans üyesi Avrupa ülkelerinde su kaynaklarının %58,3’ü tarım, ormancılık ve balıkçılıkta, %18,2’i elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme temininde, %10,6’si madencilik ve taş ocakçılığı, imalat ve inşaat alanında,%9,6’sı evsel kullanımda, %3,3’sı hizmet sektöründe kullanılmıştır[iv].

 

TABLO 11- KULLANIMLARINA GÖRE SU KAYNAKLARINDAN ÇEKİLEN SU MİKTARI (milyar m3/yıl)

Yıllar

2008

2010

2012

2014

2016

2018

Belediyeler

4,55

4,78

4,94

5,23

5,83

6,19

Köyler

1,22

1,01

1,04

0,43

0,38

0,39

İmalat sanayi işyerleri

1,31

1,56

1,79

2,20

2,12

2,68

Termik santraller

4,54

4,27

6,40

6,53

8,61

7,87

Organize sanayi bölgeleri

0,11

0,11

0,14

0,14

0,15

0,16

Maden işletmeleri

… (*)

0,05

0,11

0,21

0,23

0,24

Sulama

33,77

38,15

41,55

35,85

43,06

43,95

Toplam

 

49,95

55,96

50,59

60,38

61,48

(*) Bilgi yoktur.

Not: TÜİK verilerinde deniz suyu kullanımı dahildir.

Kaynaklar: “Sulama” rakamları için Kaynak, Tarım ve Orman Bakanlığı Devlet Su işleri Genel Müdürlüğü (DSİ),http://www.dsi.gov.tr/dsi-resmi-istatistikler bölümünden alınan yüzey ve yeraltı suyu miktarlarıdır.

Diğer veriler için; TÜİK “ Sektörel Su ve Atıksu İstatistikleri, 2018” Haber Bülteni,

https://tuikweb.tuik.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=30673

 

GRAFİK 30- SEKTÖRLERE GÖRE SU KULLANIMI, (2010-2018)

Su kullanım indeksi (WEI); tatlı sulardan çekilen ortalama yıllık toplam su miktarının ülke seviyesinde ortalama toplam yıllık yenilenebilir tatlı su kaynaklarına bölünmesi ile elde edilir ve yüzdelik oran olarak ifade edilir.

Türkiye’de yıllık ortalama yağış yaklaşık 643 mm olup, yılda ortalama 501 milyar m3 suya tekabül etmektedir. Bu suyun 274 milyar m3’ü toprak ve su yüzeyleri ile bitkilerden olan buharlaşmalar yoluyla atmosfere geri dönmekte, 69 milyar m3’lük kısmı yeraltı suyunu beslemekte, 158 milyar m3’lük kısmı ise akışa geçerek çeşitli büyüklükteki akarsular vasıtasıyla denizlere ve kapalı havzalardaki göllere boşalmaktadır. Yeraltı suyunu besleyen 69 milyar m3’lük suyun 28 milyar m3’ü pınarlar vasıtasıyla yerüstü suyuna tekrar katılmaktadır. Ayrıca komşu ülkelerden ülkemize gelen yılda ortalama 7 milyar m3 su bulunmaktadır. Böylece ülkemizin brüt yerüstü suyu potansiyeli 193 milyar m3 olmaktadır. Yeraltı suyunu besleyen 41 milyar m3 de dikkate alındığında, ülkemizin toplam yenilenebilir su potansiyeli brüt 234 milyar m3 olarak hesaplanmıştır[i].

Buna göre; Türkiye’nin su kullanım indeksi 2010 yılı için %21,3, 2012 yılı için %23,9, 2014 yılı için %21,6, 2016 yılı için %25,8 ve 2018 yılı için %26,3’tür. Bu gösterge için %20’nin üzerinde bir su kullanım indeksi değeri su kıtlığını,%40’ın üzerinde bir değer ise şiddetli kıtlığını ve su yönetiminin sürdürülebilir olmadığını göstermektedir[ii]. Bu gösterge ülkemizin sürdürülebilir su kaynakları yönetimi konusunda önlemler alması gerektiğini göstermektedir.

 


[i] Tarım ve Orman Bakanlığı Devlet Su işleri Genel Müdürlüğü (DSİ) Toprak Su Kaynakları, https://dsi.gov.tr/Sayfa/Detay/754

[ii] EUROSTAT, https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-datasets/-/t2020_rd220

 


[i] Tarım ve Orman Bakanlığı Devlet Su işleri Genel Müdürlüğü (DSİ) , 2019

[ii] Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı, “ Sektörel Su ve Atıksu İstatistikleri, 2018” Haber Bülteni, Sayı: 30673

[iii] FAO, http://www.fao.org/nr/water/aquastat/tables/WorldData-Withdrawal_eng.pdf

[iv] EEA Indicators, https://www.eea.europa.eu/data-and-maps/indicators/use-of-freshwater-resources-3/assessment-4