Çevresel Göstergeler
Çevresel Göstergeler
Çevresel Göstergeler
Ozon Tabakasını İncelten Maddelerin (ODS) Tüketimi

Tipi: İtici Güç

Tanımı: Ozon tüketen maddeler (ODS), klor ve / veya brom içeren ve stratosferik ozon tabakasını azaltabilen uzun ömürlü kimyasallardır. Bu gösterge ozon tabakasının mevcut durumunu, AB'nin Montreal Protokolü taahhütlerini ve AB içindeki geri kalan kullanımındaki eğilimleri karşılamaya yönelik ilerlemeyi ölçmektedir[1]. Kloroflorokarbon (CFC,) Hidrokloroflorokarbon(HCFC), Halon, Karbon Tetraklorür, Metil Kloroform grubu gazlar ozon tabakasını incelten maddelerden olup buzdolabı klima gibi soğutucu cihazlar ve yangın söndürücüler gibi günlük yaşantımızda büyük yer kaplayan alanlarda kullanılmaktadırlar.

Birimi: ton

Önem: Ozon tabakası güneşten yeryüzüne ulaşan zararlı ultraviyole (UV) ışınların büyük kısmını stratosfer tabakası içerisinde emer ve yeryüzünde yaşayan canlıları ve çevreyi zararlı ultraviyole (UV) ışınlardan korur [2]. Ancak ozon tabakasını incelten maddelerin (OTİM) atmosfere salınması ozon tabakasının incelmesine yol açar.

Değerlendirme:

Türkiye Ozon Tabakasını İncelten Maddelere (OTİM) dair Montreal Protokolüne 1991’de taraf olmuş ve tüm değişikliklerini kabul etmiştir. Protokolün gelişmekte olan ülkeleri arasında (Protokol’de A5 grubu ülkeler olarak adlandırılır) yer almaktadır. Ülkemizde üretimi bulunmayan OTİM’lerin ithalatı ve tüketimi Montreal Protokolü yükümlülükleri gereğince aşamalı olarak sonlandırılmakta, OTİM alternatifi maddelere geçişler konusunda projeler ve kamu/sektör bilinçlendirme çalışmaları yürütülmektedir. Diğer gelişmekte olan ülkelerden daha hızlı bir OTİM sonlandırma takvimi uygulayarak ülkemiz başarılı çalışmalara imza atmaktadır. Nitekim Türkiye’de 2009-2017 döneminde ozon tabakasını incelten maddelerin kullanımı %97 azalmıştır.

Küresel olarak, Montreal Protokolü kapsamında ozon tabakasını incelten maddelerin tüketimi, 1986 ve 2016 yılları arasında dünya genelinde %98,36 oranında azalmıştır [2].

 

 

GRAFİK 1- TÜRKİYE’DE OZON TABAKASINI İNCELTEN MADDELERİN (ODS) TÜKETİMİ

Kaynak: Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü (İklim Değişikliği Dairesi Başkanlığı)

 

 

 

KAYNAKLAR

[1] https://www.eea.europa.eu/data-and-maps/indicators/production-and-consumption-of-ozone-2/assessment-2

[2] https://www.eea.europa.eu/data-and-maps/indicators/production-and-consumption-of-ozone-2/assessment-3