Çevresel Göstergeler
Çevresel Göstergeler
Çevresel Göstergeler
Su ile Bulaşan Hastalıklar

Tipi: Etki

 

Tanımlar: 

Su kaynaklı salgın hastalık oranı: Kirlenmiş su ile yayılan hastalıkların tüm hastalıklara oranıdır. Su ile bulaşan bazı hastalıklar kolera, diyare, sarılık ve tifodur.

Diyare (ishal): İshal, çoğunlukla dışkıyla-kontamine suyun tüketilmesiyle vücuda alınan bakteriyel, viral veya paraziter bir etkenin neden olduğu enfeksiyonun bir semptomudur.

Akut Gastroenterit: Etkeni spesifik olmayan, enfeksiyöz kaynaklı olduğu tahmin edilen ishal ve gastroenterit tablolarıdır. Son 14 gün içinde, günde üç ya da daha çok sayıda yumuşak, sulu dışkılama durumudur. Beraberinde bulantı, kusma, ateş ve karın ağrısı görülebilir. Ondört günden uzun süren ishallere “kronik ishal” denir ve bu kapsamda ele alınmaz.

Güvenilir İçme Suyuna Erişim: Ana içme suyu kaynağı olarak gelişmiş içme suyuna erişebilen nüfusun toplam nüfusa oranıdır.

Borulu Su Sistemi (Şebeke Suyu): Şehir suyu şebekesinden konutun içine kadar borularla tazyikli su getirilmesi, borulu su sistemi sayılır. Tulumba, kuyu, kaynak, sarnıç, yağmur birikintileri, evin dışındaki çeşmeler borulu su sistemi olarak kabul edilmemektedir. Herhangi bir şekilde avlu içine kadar getirilen “borulu su sistemi” müşterek olarak kullanılıyorsa borulu su sistemi “Var” kabul edilmiştir.

Kurumsal olmayan nüfus: Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde bulunan hanelerde yaşayan tüm fertlerdir.

Kurumsal nüfus: Günlük yaşam gereksinimleri, yasal bir düzenlemeye dayalı olarak kurulan özel ya da tüzel kurum/kuruluşlarda kısmen ya da tamamen karşılanan, bireysel karar ve davranışlarında yetkili otoritenin kurallarına kısmen ya da tamamen bağımlı olarak hareket eden, ancak bireysel harcamalarına kısmen karar verebilen kişilerin yaşamlarını sürdürdükleri alanlarda yaşayan nüfustur. Bu tanıma göre; okul, yurt, otel, misafirhane, çocuk yuvası, huzurevi, hastane ve hapishanede bulunanlar ile kışla ve ordu evlerinde ikamet edenler kurumsal nüfusa dahildir.

 

Birimi: Sayı, %

 

Önem: Dünya genelinde her yıl 2 milyar kişinin akut gastroenterit olduğu tahmin edilmektedir. İshalle seyreden hastalıklar 5 yaşın altındaki çocuklarda ikinci ölüm nedenidir; yılda yaklaşık 1,5 milyon çocuğun ölümüne neden olurlar. Bir bölgede, içmek, yemek yapmak veya temizlenmek için temiz suya ulaşım düzeyi ne kadar düşük ise ishalli hastalıkların görülme sıklığı o denli artmaktadır. Kişisel-hijyen standartlarının düşük olduğu şartlarda etkenler kişiden kişiye de yayılabilir. Diğer yayılma yolu hijyenik olmayan şartlarda hazırlanmış veya saklanmış yiyeceklerin tüketilmesidir. Su, yıkama sırasında yiyecekleri kontamine edebilir. Kirli sulardan yakalanmış balık ve deniz ürünleri de akut gastroenteritler için kaynak olabilirler[1].

Güvenilir içme suyuna erişimin olmaması, bulaşıcı maddelere, kimyasal kirleticilere ve kötü hijyene maruziyet sonucunda meydana gelen hastalık ve ölümlerin başlıca nedenidir.

 

Değerlendirme:

Gelişmekte olan ülkelerde akut gastroenteritlerde bakterilerin ve parazitlerin sorumluğu ön plandadır ve tipik olarak yaz aylarında artış kaydedilir. Sanayileşmiş ülkelerde ise önde gelen etkenler virüslerdir ve mevsimsel durum kış aylarına kayar [2].

Türkiye’de enfeksiyoz kaynaklı olduğu tahmin edilen diyare ve gastro enterit sayıları 2011-2016 yılları arasında %45,7 oranında azalmıştır (Grafik 1).

 

GRAFİK 1- ENFEKSİYOZ KAYNAKLI OLDUĞU TAHMİN EDİLEN DİYARE VE GASTRO ENTERİT (A09) SAYILARI

İLE BORULU SU SİSTEMİNE SAHİPLİK DURUMUNA GÖRE KURUMSAL OLMAYAN NÜFUS ORANI (2011-2016)

Kaynaklar:

Vaka sayıları için; Mülga Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, 2016, https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/kurumsal/plan-ve-faaliyetler/2016-faaliyet-raporu.pdf

Borulu su sistemine sahiplik durumu için; TÜİK, Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması

Veri dosyası için tıklayınız.

 

Başlıca akut viral gastroenterit etkenleri; özellikle <2 yaş çocuklarda rotavirus ve adenovirus 40, 41; her yaştaki bireyde sporadik veya salgınlar şeklinde norovirus ve sappoviruslar ve özellikle <6 yaş çocuklar arasında astroviruslardır [1].

Sağlık Bakanlığı tarafından 2016 yılında belirlenen ICD 10 tanı kodları ile bildirimi yapılan vakalar değerlendirildiğinde Haziran ve Ekim ayları arasında vaka sayılarında artış olduğu ve referans laboratuvarına gönderilen örneklerde ise en fazla belirlenen etkenin rota virüs olduğu tespit edilmiştir (Grafik 2) [4].

 

 

GRAFİK 2- VİRAL ETKEN TESPİT EDİLEN AKUT BARSAK ENFEKSİYONU SAYILARININ YILLARA GÖRE DAĞILIMI

Kaynak: Mülga Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, 2016, http://yeni.thsk.gov.tr/depo/thsk/strateji-db/birimler/stratejik-yoneti-planlama/idari-faaliyet-raporu/2016_faaliyet_raporu-13.03.2017.pdf

Veri dosyası için tıklayınız.

 

Güvenilir içme suyuna erişimin olmaması, bulaşıcı maddelere, kimyasal kirleticilere ve kötü hijyene maruziyet sonucunda meydana gelen hastalık ve ölümlerin başlıca nedenidir. Şehir suyu şebekesinde konutun içine kadar borularla su getirilmesi borulu su sistemi sayılır.

TÜİK verilerine göre Türkiye’de, 2006 yılında kurumsal olmayan nüfusun %95,3’ü borulu su sisteminden yararlanmaktayken, bu oran 2017 yılında %99 olmuştur. Kurumsal olmayan nüfus ile Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde bulunan hanelerde yaşayan tüm fertler kastedilmektedir. Okul, yurt, otel, çocuk yuvası, huzurevi, hastane ve hapishanede bulunanlar ile kışla ve ordu evlerinde ikamet edenler kapsanmamaktadır.

Dünya nüfusunun gelişmiş bir su kaynağına erişimi olan payı 2005 yılında %86 iken 2015'te %91'e yükselmiştir [5].

 

 

KAYNAKLAR

[1] Mülga Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, 2016, http://yeni.thsk.gov.tr/depo/thsk/strateji-db/birimler/stratejik-yoneti-planlama/idari-faaliyet-raporu/2016_faaliyet_raporu-13.03.2017.pdf

[2] http://mikrobiyoloji.thsk.saglik.gov.tr/ums/a/Akut-gastroenterit.pdf ,  Bulaşıcı Hastalıkların Laboratuvar Tanısı için Saha Rehberi, AKUT GASTROENTERİT

[3] TÜİK,  Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması

[4] https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/kurumsal/plan-ve-faaliyetler/2016-faaliyet-raporu.pdf

[5] EUROSTAT, http://ec.europa.eu/eurostat/documents/3217494/7735275/KS-06-16-212-EN-N.pdf/8a304ba5-588a-4cf6-8549-8d000aafc342